2-latek nie mówi: norma czy powód do wizyty?

W skrócie: Dwulatek, który mówi mało, ale rozumie, wskazuje i naśladuje, nie musi mieć problemu. Konsultację warto zaplanować, gdy w wieku 24 miesięcy dziecko ma mniej niż ok. 50 słów albo nie łączy dwóch słów, a także gdy słabo rozumie lub nie nawiązuje kontaktu, niezależnie od liczby słów. Konsultacja nie przykleja etykietki. Pokazuje, na czym dziecko stoi, i daje plan na dom.

Ile słów powinien mówić 2-latek?

Około drugich urodzin dziecko zwykle ma kilkadziesiąt słów i zaczyna łączyć dwa w krótkie zdanie, np. „mama daj” albo „tata pa pa”. W literaturze naukowej za sygnał do konsultacji przyjmuje się mniej niż ok. 50 słów lub brak łączenia dwóch słów w wieku 24 miesięcy (kryterium z kwestionariusza Language Development Survey, Rescorla 1989). To granica orientacyjna, nie wyrok.

Dziecko, które w tym wieku mówi mniej, niż oczekiwano, ale rozwija się poza tym prawidłowo, nazywa się późnym mówcą (ang. late talker). Część późnych mówców nadrabia zaległości sama, część nie, i z domu nie da się ich odróżnić. Dlatego neurologopeda patrzy nie tylko na liczbę słów, ale też na rozumienie, komunikację i tempo rozwoju.

Jak odróżnić późnego mówcę od opóźnienia mowy?

W domu tego nie rozstrzygniesz, ale ta tabela pomoże Ci ocenić, jak pilna jest konsultacja.

Czy to uspokaja, że dziecko wszystko rozumie, ale nie mówi?

Częściowo. Dobre rozumienie to ważny, uspokajający sygnał: dziecko ma wokół siebie język, z którego może się uczyć. Nie znaczy jednak, że można czekać bez końca. Dwulatek, który rozumie, a prawie nie mówi, jest w grupie, którą warto zobaczyć na konsultacji. Chodzi o sprawdzenie, czy powodem nie jest coś, co da się łatwo usunąć: słuch, napięcie w obrębie buzi albo mało okazji do mówienia.

Co może stać za późnym startem mowy?

Najczęstsze powody, które sprawdza neurologopeda, to:

• Słuch. Przewlekłe katary i zapalenia ucha mogą przytłumić to, co dziecko słyszy. Jeśli coś Cię niepokoi, zacznij od badania słuchu.
• Budowa i sprawność buzi. Wędzidełko, napięcie warg i języka, ssanie, oddychanie przez usta.
• Dwujęzyczność. Dziecko wychowywane w dwóch językach często mówi w każdym z nich mniej, ale łącznie rozumie i używa tyle samo. To nie powód, by rezygnować z drugiego języka.
• Mało okazji do mówienia. Dużo ekranu, mało rozmów i zabaw twarzą w twarz.
• Inne przyczyny rozwojowe. Dlatego patrzymy też na zabawę, kontakt i naśladowanie, nie tylko na słowa.

Co mogę robić w domu, żeby wspierać mowę dwulatka?

Najlepiej działają krótkie, powtarzalne rytuały w codziennych sytuacjach:

1. Mów krótko o tym, co robicie. „Myjemy ręce. Woda. Ciepła woda.” Dwa–trzy słowa, nie monolog.
2. Zatrzymaj się i poczekaj. Zadaj pytanie lub pokaż zabawkę i policz w myślach do pięciu, zanim odpowiesz za dziecko.
3. Dawaj wybór. „Chcesz jabłko czy banana?” i pokaż oba. Dziecko wskaże, a Ty nazwiesz.
4. Powtarzaj i rozbudowuj. Dziecko mówi „pi”, Ty: „Pić. Chcesz pić.”
5. Czytaj książeczki obrazkowe i nazywaj to, na co dziecko wskazuje.
6. Ogranicz ekran na czas, gdy próbujecie rozmawiać.

Więcej pomysłów: Jak wspierać rozwój mowy u dziecka.

Czego nie robić, gdy dwulatek mówi mało?

• Nie każ powtarzać („powiedz: piłka”). Dziecko szybko się zniechęca.
• Nie udawaj, że nie rozumiesz, żeby wymusić słowo.
• Nie porównuj z kuzynem ani sąsiadką. Zapisz, ile słów dziecko ma dziś, i wróć do tego za miesiąc.
• Nie zakładaj, że chłopcy „po prostu mówią później”. Bywa i tak, ale to nie powód, by nie sprawdzić.

Kiedy umówić wizytę u neurologopedy?

Jeśli dwulatek mówi bardzo mało, nie łączy słów, słabo rozumie albo pasuje do kolumny „Nie czekaj” z tabeli powyżej, umów konsultację. Wizyta to rozmowa z Tobą, obserwacja zabawy dziecka i konkretny plan. Jak wygląda, opisaliśmy w tekście Pierwsza wizyta bez stresu.

Wszystkie sygnały, po których warto iść do logopedy, zebraliśmy w przewodniku „Dziecko nie mówi, kiedy iść do logopedy?”.

Jak zwykle wygląda taka konsultacja?

Rodzice przychodzą z dwulatkiem, który mówi kilka słów, za to świetnie rozumie i wskazuje. Sprawdzamy rozumienie, zabawę, naśladowanie, sprawność buzi i pytamy o słuch oraz o to, ile dziecko ma okazji do rozmowy. Często kończy się to spokojnym planem: kilka prostych zasad do stosowania w domu i kontrola po paru tygodniach. Jeśli coś budzi wątpliwości, kierujemy dalej, na przykład na badanie słuchu.

To opis typowego przebiegu, nie historia konkretnego dziecka.

Najczęstsze pytania

Czy dwulatek, który nie mówi, może sam się rozgadać?
Zdarza się, ale w domu nie da się rozstrzygnąć, czy to ten przypadek. Jeśli czekasz, a dziecko przez ten czas nie dostaje wsparcia, ryzykujesz więcej niż niepotrzebną wizytą.

Czy najpierw do pediatry, czy do logopedy?
Można równolegle. Jeśli podejrzewasz problem ze słuchem, zacznij od badania słuchu. Logopeda podpowie, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.

Czy potrzebne jest skierowanie do logopedy?
W gabinecie prywatnym zwykle nie. W razie wątpliwości zapytaj przy rejestracji.

Czy dwujęzyczność opóźnia mowę?
Może sprawić, że w każdym języku z osobna dziecko mówi mniej, ale łącznie ma tyle samo słów i rozumie tyle samo. Patrzymy na cały zasób słów i na rozumienie.

Czy chłopcy mówią później niż dziewczynki?
Statystycznie dziewczynki rozwijają mowę nieco szybciej, ale różnica nie tłumaczy braku słów w wieku dwóch lat.

Źródła

• Rescorla L. (1989). The Language Development Survey: A screening tool for delayed language in toddlers. Journal of Speech and Hearing Disorders, 54(4), 587–599. Opis narzędzia: ASEBA.
• CDC, Learn the Signs. Act Early.: kamienie milowe rozwoju i zasada, by nie czekać z konsultacją, gdy dziecko nie osiąga kolejnych etapów.